June 15
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ નવા હિજરી વર્ષ ૧૪૪૮ અને પવિત્ર મહિનો મુહર્રમની તમામ ભાઈઓ અને બહેનોને દિલથી મુબારકબાદ. મુહર્રમ માત્ર નવા વર્ષની શરૂઆત નથી. આ મહિનો આપણને યાદ અપાવે છે કે સમય પસાર થાય છે, પેઢીઓ બદલાય છે, સત્તાઓ બદલાય છે, પરંતુ અલ્લાહનો દીન અને સત્ય ક્યારેય બદલાતું નથી. આ નવા વર્ષની શરૂઆત આપણે કુરઆનના અભ્યાસ અને સમજણ સાથે કરીએ. આજે આપણે સૂરા આલે ઇમરાનમાંથી એક એવા બનાવને સમજવાનો પ્રયત્ન કરીશું જે દરેક યુગના માણસને પોતાના વિશે વિચારવા મજબૂર કરે છે.
સૂરા આલે ઇમરાન ઉહુદનું મેદાન જ્યારે થોડા સમય માટે દુન્યવી લાભ સત્ય પર ભારે પડી ગયો
وَلَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ અને નિશ્ચિતપણે અલ્લાહે પોતાની વચનબદ્ધતા પૂરી કરી. (સૂરા આલે ઇમરાન 3:152)
ઇતિહાસિક બનાવ બદરની લડાઈ પછી મક્કાના લોકો બદલો લેવા માટે વિશાળ સૈન્ય સાથે મદીના તરફ આવ્યા. મુહંમદ રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ) એ ઉહુદ પર્વતની પાસે પોતાની વ્યૂહરચના ગોઠવી. એક નાની ટેકરી પર પચાસ તીરંદાજોને ઉભા રાખવામાં આવ્યા. મુહંમદ રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ) એ તેમને સ્પષ્ટ આદેશ આપ્યો: જો અમને જીત મળે તો પણ અહીંથી ખસશો નહીં. જો અમને હાર મળે તો પણ અહીંથી ખસશો નહીં. આ સ્થાન છોડવું નહીં. શરૂઆતમાં મુસ્લિમોને સ્પષ્ટ જીત મળી રહી હતી. વિરોધી સૈન્ય ભાગવા લાગ્યું. યુદ્ધનું પરિણામ લગભગ નક્કી થઈ ગયું હતું.
પછી શું થયું? કેટલાક તીરંદાજોએ નીચે મેદાનમાં પડેલો માલ જોયો. તેમણે વિચાર્યું: યુદ્ધ તો જીતી લીધું છે. હવે અહીં ઊભા રહેવાની શું જરૂર? તેમનામાંથી ઘણા પોતાના સ્થાન પરથી નીચે ઉતરી ગયા. તેમણે સમજ્યું કે થોડો લાભ મેળવવામાં કોઈ નુકસાન નથી. પરંતુ એ જ ક્ષણ આખા યુદ્ધનું વળાંક બની ગઈ.
સમજણ ઇતિહાસમાં ઘણીવાર મોટા વિનાશ મોટા પાપોથી નહીં પરંતુ નાની અવગણનાથી શરૂ થયા છે. ઘણીવાર માણસ સત્યનો સંપૂર્ણ ઇન્કાર કરતો નથી. તે ફક્ત એટલું વિચારે છે: આ એક નાનો સમાધાન છે. આ એક નાનો ફાયદો છે. આ એક નાની છૂટ છે. પણ ધીમે ધીમે એ જ નાની બાબતો આખી દિશા બદલી નાખે છે.
فَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَعَصَيْتُم પછી તમે પરસ્પર મતભેદ કર્યો અને આદેશનું પાલન ન કર્યું. (સૂરા આલે ઇમરાન 3:152)
ઇતિહાસિક બનાવ તીરંદાજોની મોટી સંખ્યા સ્થાન છોડતા જ વિરોધી સૈન્યને પાછળથી હુમલો કરવાનો માર્ગ મળી ગયો. જે જીત થોડા ક્ષણ પહેલાં નજર સામે હતી તે અચાનક કઠિન પરીક્ષામાં ફેરવાઈ ગઈ. ઘણા સહાબા શહીદ થયા. મુહંમદ રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ) ઘાયલ થયા. સમગ્ર મદીના શોકમાં ડૂબી ગયું.
સમજણ આ ઘટના આપણને એક ખૂબ જ ઊંડી વાત શીખવે છે. ક્યારેક માણસ વિચારે છે કે પરિણામ મહત્વનું છે. કુરઆન શીખવે છે કે અલ્લાહની નજરમાં માર્ગ પણ એટલો જ મહત્વનો છે. સાચું પરિણામ ખોટા માર્ગથી મેળવવું સફળતા નથી. સાચા માર્ગ પર રહીને કસોટી સહન કરવી એ જ સાચી સફળતા છે.
وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا નબળા ન પડો અને નિરાશ ન થાઓ. (સૂરા આલે ઇમરાન 3:139)
ઇતિહાસિક બનાવ ઉહુદ પછી ઘણા લોકો નિરાશ થઈ ગયા. કેટલાક વિચારી રહ્યા હતા: જો આપણે સત્ય પર હતા તો આ મુશ્કેલી કેમ આવી? અલ્લાહે તરત જ જવાબ આપ્યો. સત્ય પર હોવાનો અર્થ એ નથી કે ક્યારેય પરીક્ષા નહીં આવે. નબીઓની પણ પરીક્ષા થઈ. સહાબાઓની પણ પરીક્ષા થઈ. દરેક મોમિનની પણ થશે.
સમજણ મુહર્રમનો મહિનો પણ આપણને આ જ પાઠ શીખવે છે. સમય બદલાય છે. પરિસ્થિતિઓ બદલાય છે. પરીક્ષાઓ બદલાય છે. પરંતુ મોમિનનું કામ બદલાતું નથી. સત્યને પકડી રાખવું. અલ્લાહ પર ભરોસો રાખવો. કુરઆનને માર્ગદર્શક બનાવવો. અને જ્યારે આખી દુનિયા નિરાશ થઈ જાય ત્યારે પણ અલ્લાહની રહેમતથી આશા ન છોડવી.
સૂરા આલે ઇમરાનનો સંદેશ દુન્યવી લાભ હંમેશા લાભ નથી હોતો. અલ્લાહનો હુકમ હંમેશા માણસની સમજણથી ઊંચો હોય છે. કસોટી આવવી એ અલ્લાહની નારાજગીની નિશાની નથી. અને જે લોકો સત્યના માર્ગ પર અડગ રહે છે, તેમની અંતિમ સફળતા અલ્લાહની પાસે નક્કી છે. આ નવા હિજરી વર્ષની શરૂઆત આપણે આ નિશ્ચય સાથે કરીએ કે આપણે લોકો કરતાં કુરઆનને વધારે સાંભળવાનો પ્રયત્ન કરીશું, અને દુન્યવી લાભ કરતાં અલ્લાહની રઝાને વધારે મહત્વ આપીશું. અલ્લાહ આપણને સીધા માર્ગ પર અડગ રાખે. આમીન. |
|
June 10
સૂરા આલે ઇમરાન જ્યારે સત્ય અને વારસામાં મળેલી માન્યતાઓ આમને સામને આવી માનવ ઇતિહાસમાં ઘણીવાર એવું બન્યું છે કે લોકો સત્યનો ઇન્કાર દુશ્મનીના કારણે નહીં પરંતુ પોતાના જૂના અકીદાઓ છોડવાની અનિચ્છાના કારણે કરે છે. સૂરા આલે ઇમરાનમાં અલ્લાહ એક મહત્વપૂર્ણ ઘટનાનો ઉલ્લેખ કરે છે જેમાં નજ્રાનના ખ્રિસ્તી વિદ્વાનો મુહંમદ રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ) પાસે આવ્યા હતા. તેઓ જ્ઞાન ધરાવતા લોકો હતા. તેઓ ધાર્મિક આગેવાનો હતા. તેઓ ચર્ચા કરવા આવ્યા હતા. પ્રશ્ન એક જ હતો. ઈસા અલૈહિસ્સલામ કોણ હતા?
إِنَّ مَثَلَ عِيسَىٰ عِندَ اللَّهِ كَمَثَلِ آدَمَ ۖ خَلَقَهُ مِن تُرَابٍ ثُمَّ قَالَ لَهُ كُن فَيَكُونُ નિશ્ચિતપણે અલ્લાહની પાસે ઈસાનું ઉદાહરણ આદમ જેવું છે. અલ્લાહે તેમને માટીમાંથી બનાવ્યા અને પછી કહ્યું "થઈ જા" તો તેઓ થઈ ગયા. (સૂરા આલે ઇમરાન 3:59) ઇતિહાસિક બનાવ ખ્રિસ્તી વિદ્વાનો કહેતા હતા કે ઈસા અલૈહિસ્સલામના પિતા ન હોવાથી તેઓ સામાન્ય મનુષ્ય ન હોઈ શકે. કુરઆને એક સરળ પ્રશ્ન પૂછ્યો. જો પિતા વગર જન્મવું કોઈને ઈલાહ બનાવે, તો પછી આદમ અલૈહિસ્સલામનું શું? તેમના તો ન પિતા હતા ન માતા. તેમ છતાં કોઈ મોમિન તેમને ઈલાહ નથી માનતો. એક જ આયતે આખી ચર્ચાનો આધાર બદલી નાખ્યો.
સમજણ ઘણીવાર માણસ સત્યને જટિલ બનાવી દે છે. જ્યારે સ્પષ્ટ દલીલ સામે આવે છે ત્યારે પણ માણસ પોતાની જૂની માન્યતાઓને છોડવા તૈયાર નથી હોતો. સમસ્યા જ્ઞાનની નથી હોતી. સમસ્યા દિલની આસક્તિની હોય છે. માનવી ઘણીવાર સત્ય સાથે નહીં પરંતુ પોતાના જૂથ, પોતાના આગેવાનો અને પોતાની જૂની માન્યતાઓ સાથે જોડાયેલો હોય છે.
الْحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَلَا تَكُن مِّنَ الْمُمْتَرِينَ સત્ય તમારા પાલનહાર તરફથી છે, તેથી શંકા કરનારાઓમાં ન થાઓ. (સૂરા આલે ઇમરાન 3:60) સમજણ કુરઆન માણસને કહે છે કે સત્યને માણસોના આધારે ન તોલો. સત્યને ઓળખો. પછી જુઓ કોણ તેના પર છે. ઘણા લોકો પહેલા માણસ પસંદ કરે છે અને પછી તેના દરેક કાર્યને સાચું સાબિત કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે. કુરઆન તેનો વિપરીત માર્ગ શીખવે છે. પહેલા સત્ય ઓળખો. પછી માણસોને સત્યના આધારે તોલો.
આ ઘટનાનો સૌથી મોટો પાઠ નજ્રાનના વિદ્વાનો પાસે જ્ઞાન હતું. તેમની પાસે પુસ્તકો હતા. તેમની પાસે અનુયાયીઓ હતા. પરંતુ કુરઆન વારંવાર માણસને એક જ વાત તરફ બોલાવે છે: શું તમે અલ્લાહની વાતને તેના પુરાવાના આધારે સ્વીકારશો? કે પછી તમે ફક્ત એ જ માનશો જે તમને વારસામાં મળ્યું છે? આ પ્રશ્ન માત્ર નજ્રાનના લોકો માટે નહોતો. આ પ્રશ્ન દરેક યુગ માટે છે. આપણા માટે પણ.
સૂરા આલે ઇમરાન શીખવે છે: સત્ય વ્યક્તિઓથી મોટું છે. સત્ય જૂથોથી મોટું છે. સત્ય પરંપરાથી મોટું છે. અને જ્યારે સ્પષ્ટ દલીલ સામે આવે ત્યારે મોમિનનું કામ અહંકાર નહીં પરંતુ સ્વીકાર કરવાનું છે. કારણ કે આખિરતમાં અલ્લાહ પૂછશે: તમે કોને અનુસર્યા? તે નહીં. અલ્લાહ પૂછશે: તમે સત્યને ઓળખ્યા પછી શું કર્યું? |
|
June 8
સૂરા અલ-બકરા જ્યારે લોકોએ કહ્યું: "અમે અલ્લાહને પોતાની આંખે જોઈશું ત્યારે જ માનશું" ઘણા લોકો માને છે કે જો તેઓ કોઈ મોટો ચમત્કાર જોઈ લે તો તરત જ સત્ય સ્વીકારી લેશે. પરંતુ કુરઆન આપણને માનવ સ્વભાવની એક અલગ જ હકીકત બતાવે છે. ઘણીવાર માણસ સત્યને પુરાવાના અભાવે નહીં, પરંતુ પોતાના દિલના અહંકારના કારણે નકારી કાઢે છે.
**وَإِذْ قُلْتُمْ يَا مُوسَىٰ لَن نُّؤْمِنَ لَكَ حَتَّىٰ نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً** "અને જ્યારે તમે કહ્યું: હે મૂસા, અમે તમારી વાત પર ત્યાં સુધી ઈમાન નહીં લાવીએ જ્યાં સુધી અમે અલ્લાહને ખુલ્લી આંખે ન જોઈ લઈએ." (સૂરા અલ-બકરા 2:55)
બની ઇસરાઈલે પોતાના જીવનમાં એવી નિશાનીઓ જોઈ હતી જે કદાચ કોઈ બીજી કૌમે એકસાથે ક્યારેય જોઈ ન હોય. તેમણે દરિયો ફાટતો જોયો હતો. તેમણે ફિરઔન જેવી શક્તિશાળી સત્તાનો અંત પોતાની આંખે જોયો હતો. તેમણે મૂસા અલૈહિસ્સલામ દ્વારા અલ્લાહના અનેક મુઅજ્જિઝાત જોયા હતા. તેમ છતાં, આ બધું જોયા પછી પણ તેમના દિલમાં પૂર્ણ યકીન ઉતર્યું નહીં. તેમણે ફરી એક નવી શરત મૂકી — "અમે અલ્લાહને પોતાની આંખે જોઈશું ત્યારે જ માનશું." આ બનાવ આપણને એક મહત્વની વાત શીખવે છે. માણસ જ્યારે ખરેખર સત્ય શોધતો હોય છે ત્યારે તેને માર્ગદર્શન માટે થોડા પુરાવા પણ પૂરતા થઈ જાય છે. પરંતુ જ્યારે માણસનું દિલ અહંકારથી ભરાઈ જાય છે ત્યારે હજારો પુરાવા પણ તેને સંતોષી શકતા નથી. પછી તે એક પ્રશ્નનો જવાબ મળે તો બીજો પ્રશ્ન ઉભો કરે છે, અને બીજાનો જવાબ મળે તો ત્રીજો બહાનો શોધે છે. આવી સ્થિતિમાં સમસ્યા પુરાવાની નથી રહેતી, પરંતુ દિલની બની જાય છે.
**فَأَخَذَتْكُمُ الصَّاعِقَةُ وَأَنتُمْ تَنظُرُونَ** "પછી તમારા પર વીજળીનો પ્રહાર થયો જ્યારે તમે જોઈ રહ્યા હતા." (સૂરા અલ-બકરા 2:55)
આ ઘટનાએ તેમને સમજાવ્યું કે માણસની પોતાની મર્યાદા હોય છે. જ્યારે માણસ અલ્લાહ સામે અહંકારથી ઊભો રહે છે અને પોતાની સમજને અંતિમ સત્ય માનવા લાગે છે, ત્યારે તે પોતાને જ નુકસાન પહોંચાડે છે. ઇતિહાસમાં અનેક લોકો પાસે જ્ઞાન હતું, શક્તિ હતી, અનુયાયીઓ હતા, પરંતુ અહંકારના કારણે તેઓ સત્યથી વંચિત રહી ગયા.**ثُمَّ بَعَثْنَاكُم مِّن بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ** "પછી અમે તમને મૃત્યુ પછી ફરી જીવંત કર્યા જેથી તમે કૃતજ્ઞ બનો." (સૂરા અલ-બકરા 2:56)
આ બનાવનો સૌથી સ્પર્શક ભાગ અહીં છે. અલ્લાહે તેમને માત્ર સજા જ નથી આપી, પરંતુ બીજી તક પણ આપી. આ કુરઆનનો એક મહાન સંદેશ છે. અલ્લાહનો દીન ફક્ત ન્યાયનો જ નહીં, પરંતુ રહેમતનો પણ દીન છે. માણસ ભૂલ કરી શકે છે, ગેરમાર્ગે જઈ શકે છે, પરંતુ જ્યાં સુધી તે સચ્ચા દિલથી પાછો ફરવા તૈયાર હોય ત્યાં સુધી અલ્લાહની રહેમતના દરવાજા ખુલ્લા રહે છે. પરંતુ ઇતિહાસ બતાવે છે કે માત્ર ચમત્કાર અથવા અસાધારણ ઘટના માણસને બદલતી નથી. જો દિલ બદલાવા માટે તૈયાર ન હોય તો માણસ ફરી એ જ ભૂલો તરફ પાછો વળી જાય છે. બની ઇસરાઈલ સાથે પણ એવું જ થયું. તેમને બીજી તક મળી, પરંતુ થોડા સમય પછી તેઓ ફરી ફરિયાદો, બહાના અને ગેરઆજ્ઞાપાલન તરફ વળી ગયા. આ બનાવ વાંચ્યા પછી દરેક માણસે પોતાના દિલને પ્રશ્ન પૂછવો જોઈએ. શું હું ખરેખર સત્ય શોધી રહ્યો છું? કે હું ફક્ત મારી પહેલેથી બનેલી માન્યતાઓને સાચી સાબિત કરવા માગું છું? શું હું અલ્લાહની હિદાયત સ્વીકારવા તૈયાર છું, ભલે તે મારી ઇચ્છા વિરુદ્ધ હોય? કે હું માત્ર એ જ વાત સ્વીકારું છું જે મને અનુકૂળ પડે? સૂરા અલ-બકરા આપણને શીખવે છે કે ઈમાનનો સંબંધ આંખોથી વધારે દિલ સાથે છે. જે દિલ નમ્ર હોય છે તેને હિદાયત સરળતાથી મળી જાય છે. અને જે દિલ અહંકારથી ભરાઈ જાય છે, તેના માટે સૌથી મોટી નિશાની પણ પૂરતી સાબિત થતી નથી. |
|
June 6
સૂરા અલ-બકરા ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ અને અહંકારી બાદશાહ શું સત્તા માણસને એટલો અંધ બનાવી શકે કે તે પોતાને અલ્લાહ કરતાં મોટો સમજવા લાગે? સૂરા અલ-બકરામાં અલ્લાહ એક એવા બાદશાહનો બનાવ વર્ણવે છે જે પોતાની શક્તિ, સંપત્તિ અને સત્તાના નશામાં એટલો ડૂબી ગયો હતો કે તેણે અલ્લાહ સામે જ દલીલ કરવાનું શરૂ કર્યું.
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِي حَاجَّ إِبْرَاهِيمَ فِي رَبِّهِ أَنْ آتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ શું તમે તે વ્યક્તિને નથી જોયો જેણે ઇબ્રાહીમ સાથે તેમના પાલનહાર વિશે વાદવિવાદ કર્યો, કારણ કે અલ્લાહે તેને રાજ્ય આપ્યું હતું? (સૂરા અલ-બકરા 2:258) ઇતિહાસિક બનાવ: તફસીરના વિદ્વાનો જણાવે છે કે આ શાસક નિમરોદ હતો. તે વિશાળ રાજ્યનો માલિક હતો. તેના આદેશથી લોકો ડરતા હતા. તે પાસે સૈન્ય હતું. ધન હતું. પ્રભાવ હતો. ધીમે ધીમે તેને લાગવા લાગ્યું કે તેની શક્તિ જ સૌથી મોટી શક્તિ છે. ઇતિહાસમાં આ પહેલી વાર નહોતું. ફિરઔને પણ એવું જ વિચાર્યું હતું. અને ત્યારથી લઈને આજે સુધી ઘણા શાસકો, નેતાઓ અને સત્તાધીશો એ જ ભૂલ કરતા આવ્યા છે.
إِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّيَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ જ્યારે ઇબ્રાહીમે કહ્યું: મારો પાલનહાર તે છે જે જીવંત કરે છે અને મૃત્યુ આપે છે. (સૂરા અલ-બકરા 2:258) સમજણ: ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ સીધી તૌહીદની વાત કરતા હતા. તેઓ કહી રહ્યા હતા કે જીવન અને મૃત્યુનો અધિકાર ફક્ત અલ્લાહ પાસે છે. ન કોઈ રાજા. ન કોઈ ધનિક. ન કોઈ ધાર્મિક આગેવાન. ન કોઈ સત્તાવાળો માણસ.
قَالَ أَنَا أُحْيِي وَأُمِيتُ બાદશાહ બોલ્યો: હું પણ જીવંત કરું છું અને મૃત્યુ આપું છું. (સૂરા અલ-બકરા 2:258) ઇતિહાસિક બનાવ: કહેવામાં આવે છે કે તેણે બે કેદીઓને બોલાવ્યા. એકને છોડ્યો. બીજાને મૃત્યુદંડ આપ્યો. પછી ગર્વથી કહ્યું: જુઓ, મેં એકને જીવંત રાખ્યો અને એકને મૃત્યુ આપ્યું. સમજણ: આ સત્યનો જવાબ નહોતો. આ શબ્દોની રમત હતી. ઘણીવાર જ્યારે સત્ય સામે આવે છે ત્યારે કેટલાક લોકો સાચો જવાબ આપતા નથી. તેઓ મુદ્દો બદલી નાખે છે. લોકોને ગૂંચવી નાખે છે. અને પોતાની સ્થિતિ બચાવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
ફરી ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે એક એવો પ્રશ્ન પૂછ્યો જેનો કોઈ જવાબ નહોતો.
قَالَ إِبْرَاهِيمُ فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِي بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ ઇબ્રાહીમે કહ્યું: અલ્લાહ સૂર્યને પૂર્વમાંથી લાવે છે, તો તમે તેને પશ્ચિમમાંથી લાવી બતાવો. (સૂરા અલ-બકરા 2:258) સમજણ: એક જ વાક્ય. એક જ પ્રશ્ન. અને આખી દલીલ સમાપ્ત થઈ ગઈ. સત્યને લાંબી ચર્ચાની જરૂર પડતી નથી. સત્ય સ્પષ્ટ હોય છે.
فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ પછી તે ઇન્કાર કરનાર સ્તબ્ધ થઈ ગયો. (સૂરા અલ-બકરા 2:258) સમજણ: જ્યારે અહંકાર સત્ય સામે આવે છે ત્યારે અંતે મૌન થઈ જાય છે. શક્તિ જવાબ નથી. ધન જવાબ નથી. પદ જવાબ નથી. સત્ય જ જવાબ છે.
આ બનાવ આજે આપણને શું શીખવે છે? ઇતિહાસમાં હંમેશા બે પ્રકારના લોકો રહ્યા છે. એક તરફ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ જેવા લોકો. જેઓ સત્ય માટે ઊભા રહે છે. ભલે તેઓ એકલા હોય. બીજી તરફ નિમરોદ જેવા લોકો. જેઓ સત્તા, પ્રભાવ અને લોકોના ડરનો ઉપયોગ કરીને પોતાને મોટું સાબિત કરવા માંગે છે. પણ ઇતિહાસનો નિર્ણય હંમેશા એક જ રહ્યો છે. આજે લાખો લોકો ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામને યાદ કરે છે. નિમરોદનું નામ માત્ર અહંકારના ઉદાહરણ તરીકે લેવાય છે.
સૂરા અલ-બકરા આપણને શીખવે છે: સત્યની તાકાત સૈન્યથી મોટી છે. તૌહીદની તાકાત સત્તાથી મોટી છે. અને અલ્લાહ પર ભરોસો રાખનાર માણસ ક્યારેય એકલો નથી. ભલે આખી દુનિયા તેની સામે કેમ ન ઊભી હોય. કારણ કે ઇતિહાસ સાક્ષી છે: અહંકાર થોડા સમય માટે જીતતો દેખાય છે. પરંતુ અંતિમ સફળતા હંમેશા સત્યની જ થાય છે. |
|
June 5
સૂરા અલ-બકરા એક માણસ જે મૃત્યુ પછી ફરી જીવંત થયો શું માણસ મૃત્યુ પછી ફરી જીવિત થઈ શકે? શું ક્યારેય કોઈએ પોતાની આંખે મૃત્યુ અને પુનર્જીવન બંને જોયાં છે? સૂરા અલ-બકરામાં અલ્લાહ એક આશ્ચર્યજનક બનાવ વર્ણવે છે.
أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَىٰ قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَىٰ عُرُوشِهَا અથવા તે વ્યક્તિની જેમ જે એક એવી વસાહત પાસેથી પસાર થયો જે સંપૂર્ણપણે ઉજ્જડ થઈ ગઈ હતી. (સૂરા અલ-બકરા 2:259) ઇતિહાસિક બનાવ: તફસીરના વિદ્વાનોના જણાવ્યા મુજબ આ વ્યક્તિ ઉજૈર અલૈહિસ્સલામ અથવા એક સચ્ચા બંદા હતા. તેઓ એક એવા શહેર પાસેથી પસાર થયા જે યુદ્ધ અને વિનાશ પછી ખંડેર બની ગયું હતું. ઘરો પડી ગયા હતા. દીવાલો તૂટી ગઈ હતી. લોકો મૃત્યુ પામી ગયા હતા. જીવનના કોઈ નિશાન નહોતા. ત્યારે તેમના દિલમાં એક પ્રશ્ન આવ્યો.
قَالَ أَنَّىٰ يُحْيِي هَٰذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا તેણે કહ્યું: અલ્લાહ આ બધાને મૃત્યુ પછી કેવી રીતે જીવંત કરશે? (સૂરા અલ-બકરા 2:259) સમજણ: આ પ્રશ્ન ઇન્કારનો નહોતો. આ વિચારનો પ્રશ્ન હતો. જેમ આપણે ક્યારેક પૂછીએ છીએ: આટલી બરબાદી પછી સુધારો કેવી રીતે આવશે? આટલી ગેરમાર્ગી પછી લોકો સાચા રસ્તે કેવી રીતે આવશે? આટલા જુલ્મ પછી ન્યાય કેવી રીતે આવશે?
فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ પછી અલ્લાહે તેને એકસો વર્ષ માટે મૃત્યુ આપ્યું અને પછી ફરી જીવંત કર્યો. (સૂરા અલ-બકરા 2:259) કલ્પના કરો. એક માણસ સૂઈ ગયો. અને જ્યારે જાગ્યો ત્યારે સો વર્ષ પસાર થઈ ચૂક્યાં હતાં. રાજાઓ બદલાઈ ગયા. સમાજ બદલાઈ ગયો. પેઢીઓ બદલાઈ ગઈ. પણ અલ્લાહ માટે આ બધું એક ક્ષણ જેટલું હતું.
قَالَ كَمْ لَبِثْتَ અલ્લાહે પૂછ્યું: તમે કેટલો સમય રહ્યા? તેણે કહ્યું: એક દિવસ અથવા દિવસનો થોડો ભાગ. (સૂરા અલ-બકરા 2:259) સમજણ: આ દુનિયાની આખી જિંદગી પણ આખિરતની સામે બહુ નાની છે. જે વસ્તુઓ માટે લોકો આખું જીવન લડે છે, સત્તા, પ્રભાવ, ધન, લોકોની પ્રશંસા, મૃત્યુ પછી બધું પાછળ રહી જાય છે.
وَانظُرْ إِلَىٰ حِمَارِكَ અને પોતાના ગધેડાને જુઓ. (સૂરા અલ-બકરા 2:259) અલ્લાહે તેમને બતાવ્યું કે તેમનો ગધેડો સંપૂર્ણપણે હાડકાંમાં ફેરવાઈ ગયો હતો. પછી તેમની આંખો સામે જ હાડકાં જોડાયા. માંસ આવ્યું. અને તે ફરી જીવંત થયો.
સમજણ: અલ્લાહ ફક્ત શરીરોને જીવંત નહીં કરે. અલ્લાહ મરેલા દિલોને પણ જીવંત કરી શકે છે. જે સમાજને આપણે ખોવાયેલો સમજીએ છીએ, જે લોકોને આપણે ક્યારેય બદલાશે નહીં એવું માનીએ છીએ, અલ્લાહ તેમને પણ હિદાયત આપી શકે છે.
આ બનાવનો સૌથી મોટો પાઠ માણસ ઘણીવાર પરિસ્થિતિ જોઈને નિરાશ થઈ જાય છે. અલ્લાહ પરિણામ જુએ છે. માણસ વર્તમાન જુએ છે. અલ્લાહ ભવિષ્ય જુએ છે. માણસ ખંડેર જુએ છે. અલ્લાહ તેમાં નવી જિંદગી જુએ છે. એટલે મોમિન ક્યારેય નિરાશ થતો નથી.
સૂરા અલ-બકરા શીખવે છે: જે અલ્લાહ મરેલા શહેરને જીવંત કરી શકે, તે મરેલા દિલોને પણ જીવંત કરી શકે. જે અલ્લાહ એક સદી પછી માણસને પાછો ઉભો કરી શકે, તે ગેરમાર્ગે ગયેલા સમાજને પણ હિદાયત આપી શકે. આશા છોડવી મોમિનનો રસ્તો નથી. અલ્લાહની રહેમત અને શક્તિ પર ભરોસો રાખવો એ જ મોમિનનો રસ્તો છે. |
|
June 4
સૂરા અલ-બકરા ઇતિહાસના એવા બનાવો જે માણસને પોતાના વિશે વિચારવા મજબૂર કરે અલ્લાહ કુરઆનમાં ફક્ત હુકમો આપતા નથી. અલ્લાહ વારંવાર ઇતિહાસ કહે છે. કારણ કે માણસ ઘણીવાર બીજાની ભૂલોમાંથી વધુ શીખે છે. સૂરા અલ-બકરામાં એવા ઘણા બનાવો છે જે આજે પણ એટલા જ જીવંત છે જેટલા હજારો વર્ષ પહેલાં હતા. જો આપણે ધ્યાનથી વાંચીએ તો સમજાશે કે કુરઆન ફક્ત બની ઇસરાઈલ વિશે નથી બોલતું, પરંતુ આપણા વિશે પણ બોલે છે.
૧. જ્યારે અલ્લાહે ફરિશ્તાઓને આદમ અલૈહિસ્સલામ સમક્ષ સજદો કરવાનો હુકમ આપ્યો وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَىٰ وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ અને જ્યારે અમે ફરિશ્તાઓને કહ્યું કે આદમને સજદો કરો, તો બધાએ સજદો કર્યો સિવાય ઇબ્લીસે. તેણે ઇન્કાર કર્યો, અહંકાર કર્યો અને કાફિરોમાંનો થઈ ગયો. (સૂરા અલ-બકરા 2:34) ઇતિહાસિક બનાવ: ઇબ્લીસ પાસે જ્ઞાન હતું. તે અલ્લાહને ઓળખતો હતો. તે ઇબાદત કરતો હતો. પરંતુ એક વસ્તુએ તેને બરબાદ કર્યો: અહંકાર. તેણે કહ્યું: હું આદમ કરતાં શ્રેષ્ઠ છું. સમજણ: દરેક ગેરમાર્ગી માણસ અજ્ઞાની નથી હોતો. કેટલાક પાસે ઘણું જ્ઞાન હોય છે. કેટલાક ધાર્મિક દેખાતા હોય છે. કેટલાક લોકોના નેતા પણ હોય છે. પરંતુ જ્યારે દિલમાં અહંકાર આવી જાય, ત્યારે જ્ઞાન પણ બચાવી શકતું નથી. અલ્લાહ પાસે સૌથી મોટું સ્થાન નમ્રતાનું છે.
૨. જ્યારે અલ્લાહે બની ઇસરાઈલ સાથે વચન લીધું وَإِذْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ અને જ્યારે અમે બની ઇસરાઈલ પાસેથી મજબૂત વચન લીધું. (સૂરા અલ-બકરા 2:83) પછી અલ્લાહે શું કહ્યું? لَا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ અલ્લાહ સિવાય કોઈની ઇબાદત ન કરશો. وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا માતા પિતા સાથે સારો વ્યવહાર કરશો. وَآتُوا الزَّكَاةَ ઝકાત આપશો. ઇતિહાસિક બનાવ: અલ્લાહે તેમને કોઈ જટિલ દીન આપ્યો નહોતો. મૂળ બાબતો શીખવી હતી: તૌહીદ ન્યાય દયા સહાય સચ્ચાઈ પરંતુ સમય જતાં લોકો દીનની મૂળ વાતો ભૂલી ગયા અને બહારના દેખાવમાં ફસાઈ ગયા. સમજણ: ઘણીવાર માણસ મૂળ બાબતો છોડીને ગૌણ બાબતોમાં ફસાઈ જાય છે. અલ્લાહ પહેલાં દિલને સુધારવા કહે છે.
૩. જ્યારે કેટલાક લોકોએ શનિવારના દિવસે છેતરપિંડી કરી આ બનાવનો સંક્ષિપ્ત ઉલ્લેખ સૂરા અલ-બકરામાં આવે છે. وَلَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِينَ اعْتَدَوْا مِنكُمْ فِي السَّبْتِ અને તમે તેમને જાણો છો જેમણે શનિવારના મામલે હદ વટાવી હતી. (સૂરા અલ-બકરા 2:65) ઇતિહાસિક બનાવ: તેમને શનિવારે માછલી પકડવાની મનાઈ હતી. તેઓએ સીધો ઇન્કાર ન કર્યો. તેઓએ યુક્તિ કરી. શુક્રવારે જાળ પાથરી. રવિવારે માછલી ભેગી કરી. પછી કહ્યું: અમે તો શનિવારે માછલી પકડી જ નથી. સમજણ: આ બનાવ બતાવે છે કે અલ્લાહને છેતરવું શક્ય નથી. માણસ કાયદાના શબ્દો સાથે રમત કરી શકે છે. પરંતુ અલ્લાહ દિલની નિયત જાણે છે. દીનનો હેતુ રસ્તો શોધીને નિયમો તોડવાનો નથી. દીનનો હેતુ અલ્લાહની ખુશી મેળવવાનો છે.
૪. જ્યારે હજારો લોકો મૃત્યુના ડરથી ભાગી ગયા أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِن دِيَارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ શું તમે તેમને નથી જોયા જેઓ હજારોની સંખ્યામાં મૃત્યુના ડરથી પોતાના ઘરોમાંથી નીકળી ગયા હતા? (સૂરા અલ-બકરા 2:243) ઇતિહાસિક બનાવ: એક વિસ્તારમાં રોગચાળો અને મુશ્કેલીઓ આવી. ઘણા લોકો વિચારી રહ્યા હતા: જો આપણે ભાગી જઈશું તો બચી જઈશું. તેઓએ અલ્લાહ પર ભરોસો રાખવાને બદલે ફક્ત પોતાના ઉપાયો પર ભરોસો કર્યો. પછી અલ્લાહે તેમને મૃત્યુ આપ્યું અને પછી ફરી જીવિત કર્યા. સમજણ: ડર માણસને ગેરફૈસલા કરાવે છે. ક્યારેક માણસ સત્ય છોડે છે. ક્યારેક ન્યાય છોડે છે. ક્યારેક અલ્લાહનો રસ્તો છોડે છે. માત્ર પોતાના ડરના કારણે. કુરઆન શીખવે છે: ભય નહીં, ઈમાન માણસને માર્ગદર્શન આપે.
૫. તાલૂત અને જાલૂત وَقَتَلَ دَاوُودُ جَالُوتَ અને દાઉદે જાલૂતને મારી નાખ્યો. (સૂરા અલ-બકરા 2:251) ઇતિહાસિક બનાવ: જાલૂત પાસે વિશાળ સૈન્ય હતું. શક્તિ હતી. હથિયારો હતા. બીજી તરફ દાઉદ અલૈહિસ્સલામ યુવાન હતા. દેખીતી રીતે જીતની કોઈ આશા નહોતી. પણ મોમિનો શું કહેતા હતા? كَم مِّن فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ કેટલીય નાની ટોળીઓ અલ્લાહના હુકમથી મોટી ટોળીઓ પર વિજયી થઈ છે. (સૂરા અલ-બકરા 2:249) સમજણ: સત્ય હંમેશા બહુમતીમાં હોય એવું જરૂરી નથી. ન્યાય હંમેશા શક્તિશાળી લોકો પાસે હોય એવું જરૂરી નથી. ઇતિહાસ સાબિત કરે છે: ઘણીવાર થોડા લોકો સત્ય પર અડગ રહ્યા અને આખો ઇતિહાસ બદલી નાખ્યો.
૬. સૌથી મોટો પ્રશ્ન સૂરા અલ-બકરા વારંવાર એક જ પ્રશ્ન પૂછે છે: શું માણસ અલ્લાહને માને છે? કે પછી પોતાના મનને? શું માણસ સત્યને સ્વીકારશે? કે પછી ફક્ત એ જ સ્વીકારશે જે તેને અનુકૂળ પડે? શું માણસ કુરઆનને માર્ગદર્શક બનાવશે? કે પછી લોકો, સમાજ અને દુન્યવી ફાયદાને? આ પ્રશ્નો હજારો વર્ષ પહેલાં પણ હતા. આજે પણ છે. અને કિયામત સુધી રહેશે. સૂરા અલ-બકરા આપણને ઇતિહાસ નથી શીખવતી માત્ર. તે આપણને આપણું પ્રતિબિંબ બતાવે છે. જે લોકો વિચારે છે તેમના માટે તેમાં નિશાનીઓ છે. |
|
June 1
સૂરા અલ-બકરા ઇતિહાસની એવી ઘટનાઓ જે દિલને હલાવી દે કુરઆન ફક્ત હુકમોની કિતાબ નથી. તે માણસના દિલને જગાડે છે. સૂરા અલ-બકરામાં અલ્લાહે એવા બનાવો જણાવ્યા છે જે બતાવે છે કે પહેલાંની કૌમો કેવી રીતે ગેરમાર્ગે ગઈ, કેવી રીતે કેટલીક બચી ગઈ, અને કેવી રીતે કેટલાક લોકો દુનિયાના ફાયદા માટે સત્ય છોડતા ગયા. આ બનાવો ફક્ત ઇતિહાસ નથી. તે આજના દરેક સમાજ માટે ચેતવણી છે.
૧. દરિયાનો રસ્તો ફાટી ગયો પણ દિલ નહીં બદલાયા وَإِذْ فَرَقْنَا بِكُمُ الْبَحْرَ فَأَنجَيْنَاكُمْ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْنَ અને જ્યારે અમે તમારા માટે દરિયો ફાડી નાખ્યો, તમને બચાવ્યા અને ફિરઔનની કૌમને ડૂબાડી દીધી. (સૂરા અલ-બકરા 2:50) ઇતિહાસિક બનાવ: બની ઇસરાઈલ ફિરઔનના જુલ્મ હેઠળ હતાં. અલ્લાહે મૂસા અલૈહિસ્સલામ દ્વારા તેમને બચાવ્યા. દરિયો ફાટી ગયો. જુલ્મ કરનાર ડૂબી ગયા. પણ થોડા સમય પછી જ એ જ લોકો ફરી દુનિયાવી બાબતોમાં પડી ગયા. સમજણ: માત્ર ચમત્કાર જોવાથી માણસ બદલાતો નથી. જ્યાં સુધી દિલમાં સચ્ચું ઈમાન ન આવે ત્યાં સુધી માણસ ફરી ગેરમાર્ગે જઈ શકે છે. આજે પણ ઘણા લોકો: સત્ય જાણે છે, જુલ્મ ઓળખે છે, પણ દુનિયાના ડરથી મૌન રહે છે.
૨. સોનાનું વાછરડું જ્યારે લોકો અલ્લાહને ભૂલી માણસોની બનાવેલી વસ્તુઓ પાછળ ગયા ثُمَّ اتَّخَذْتُمُ الْعِجْلَ مِن بَعْدِهِ وَأَنتُمْ ظَالِمُونَ પછી તમે વાછરડાને માબૂદ બનાવી લીધો અને તમે જુલ્મ કરનાર બની ગયા. (સૂરા અલ-બકરા 2:51) ઇતિહાસિક બનાવ: મૂસા અલૈહિસ્સલામ થોડા સમય માટે તૂર પર્વત પર ગયા. ત્યારે કેટલાક લોકોએ સોનાનું વાછરડું બનાવી તેની પૂજા શરૂ કરી. કલ્પના કરો: જેઓએ દરિયો ફાટતો જોયો, ફિરઔનને ડૂબતો જોયો, એ જ લોકો થોડા દિવસમાં ગેરમાર્ગે ગયા. સમજણ: જ્યારે દિલ અલ્લાહથી દૂર થાય છે ત્યારે માણસ: માણસોને, પ્રભાવને, ધનને, અથવા બનાવટી પવિત્રતાને ઉપર રાખવા લાગે છે. શિર્ક હંમેશા મૂર્તિથી શરૂ થતો નથી. ઘણીવાર તે દિલની અંદર શરૂ થાય છે.
૩. મૃત માણસને જીવંત કરવામાં આવ્યો સત્ય છુપાવનાર લોકો માટે નિશાની فَقُلْنَا اضْرِبُوهُ بِبَعْضِهَا كَذَٰلِكَ يُحْيِي اللَّهُ الْمَوْتَىٰ પછી અમે કહ્યું કે ગાયના એક ભાગથી તેને મારો. આ રીતે અલ્લાહ મૃતકોને જીવંત કરે છે. (સૂરા અલ-બકરા 2:73) ઇતિહાસિક બનાવ: એક માણસની હત્યા થઈ હતી. લોકો સત્ય છુપાવી રહ્યા હતા. દરેક બીજા પર આરોપ મૂકી રહ્યો હતો. અલ્લાહે એવી નિશાની બતાવી કે મૃત માણસ થોડા સમય માટે જીવંત થયો અને સાચો ગુનેગાર જણાવી દીધો. સમજણ: લોકો સત્ય છુપાવી શકે છે. સમાજ ખોટી વાતો ફેલાવી શકે છે. શક્તિશાળી લોકો હકીકત દબાવી શકે છે. પરંતુ અલ્લાહ પાસે દરેક સત્ય ખુલ્લું છે. ક્યારેક દુનિયામાં, અને આખિરતમાં તો ચોક્કસ — સત્ય બહાર આવશે.
૪. દિલ પથ્થરથી પણ કઠોર બની ગયા ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُم مِّن بَعْدِ ذَٰلِكَ فَهِيَ كَالْحِجَارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً પછી આ બધાની બાદ પણ તમારા દિલ કઠોર થઈ ગયા. તેઓ પથ્થર જેવા અથવા તેથી પણ વધારે કઠોર બની ગયા. (સૂરા અલ-બકરા 2:74) ઇતિહાસિક બનાવ: લોકોએ અલ્લાહની નિશાનીઓ વારંવાર જોઈ. પણ સતત ગેરઆજ્ઞાપાલન અને અહંકારથી દિલ કઠોર થઈ ગયા. સમજણ: જ્યારે માણસ: સત્ય સાંભળે છતાં અવગણે, જુલ્મ જોઈને મૌન રહે, ખોટને સ્વીકારી લે, અને ફક્ત દુન્યવી ફાયદા પાછળ દોડે — ત્યારે દિલ ધીમે ધીમે કઠોર બનવા લાગે છે. અને સૌથી મોટું નુકસાન એ છે: પછી માણસને સત્ય અસર કરવાનું બંધ થઈ જાય છે.
૫. જ્ઞાન હતું પણ અમલ નહોતો أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنسَوْنَ أَنفُسَكُمْ શું તમે લોકોને સારા કામનો હુકમ આપો છો અને પોતાને ભૂલી જાઓ છો? (સૂરા અલ-બકરા 2:44) ઇતિહાસિક બનાવ: કેટલાક લોકો લોકોને દીનની વાતો શીખવતા હતા, પરંતુ પોતે અમલ કરતા નહોતા. સમજણ: અલ્લાહની નજરમાં ફક્ત ભાષણ પૂરતું નથી. જો માણસ: લોકોને સચ્ચાઈ શીખવે, પણ પોતે જ લોભ, જુલ્મ અથવા ખોટમાં રહે — તો તે પોતાને જ નુકસાન પહોંચાડે છે. સાચો દીન માણસના અમલમાં દેખાય છે.
૬. તાલૂત અને નદીની કસોટી ઘણા લોકો શરૂઆતમાં સાથે હોય છે પણ કસોટીમાં થોડા જ ટકે છે فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوتُ بِالْجُنُودِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُم بِنَهَرٍ પછી જ્યારે તાલૂત સૈન્ય લઈને નીકળ્યા ત્યારે તેમણે કહ્યું કે અલ્લાહ તમને એક નદી દ્વારા કસોટીમાં મૂકાશે. (સૂરા અલ-બકરા 2:249) ઇતિહાસિક બનાવ: સૈન્યને કહેવામાં આવ્યું કે નદીમાંથી થોડું પાણી પીવું. પરંતુ મોટા ભાગના લોકો પોતાની ઈચ્છા રોકી ન શક્યા. થોડા જ લોકો કસોટીમાં સફળ થયા. સમજણ: સાચા રસ્તા પર ચાલવું હંમેશા સરળ નથી. ઘણા લોકો: સત્યની વાતો કરે છે, પરંતુ જ્યારે સમય આવે: ડર, લોભ, સમાજનું દબાણ, અથવા દુન્યવી ફાયદા સામે ટકી શકતા નથી. અલ્લાહને સંખ્યા નહીં, સચ્ચાઈ અને સબર જોઈએ છે.
સૂરા અલ-બકરા આપણને વારંવાર યાદ અપાવે છે: દિલને જાગૃત રાખો સત્યને ઓળખો અહંકારથી બચો અંધ અનુસરણ ન કરો દીનને દુનિયાના ફાયદા માટે ન વાપરો અને દરેક બાબતમાં અલ્લાહને સૌથી ઉપર રાખો કારણ કે ઇતિહાસ બદલાય છે પરંતુ માણસોની કસોટીઓ ફરી ફરી આવે છે. |
|
|